onze gastcurator Nicola beschrijft waarom het boek Herfst van Ali Smith een prachtig, relevant boek is.

Literatuur als Collage
door Nicola Kloosterman

ali_smith_herfst

Literatuur is net als kunst een waardevolle manier om de tijdsgeest te vangen en van dichtbij te bekijken of grote en kleine levensvragen nog eens fijntjes door te nemen. Een boek dat beiden doet is Herfst van Ali Smith. Wat ik er helemaal mooi aan vind is dat dit boek dooradert is met thema collage.

We maken kennis met Elisabeth, een dertiger die in Londen kunstgeschiedenis doceert. Haar leven kruist die van de meer dan 100 jarige Daniel Gluck op het moment dat hij, al een oude man, naast haar komt wonen als ze acht is. Er ontstaat en bijzondere vriendschap die bepalend is voor de jonge Elisabeth. In de vele terugblikken van Elisabeth en de mijmeringen van de stervende Gluck wordt het verhaal ontsponnen over kijken, fantasie, tijd en de waarde van kunst.

Deze thema’s lopen als gouddraad door het ‘post brexit’ landschap van nu. De absurdistische passages over tijdsverloop en bureaucratie als Elisabeth een nieuw paspoort moet aanvragen “je hoofd is 5 millimeter te klein” worden afgewisseld met fantastische mijmeringen van Gluck op zijn sterfbed, de wringende dagelijkse beslommeringen van Elisabeth in haar hedendaagse leven en de waardevolle gesprekken tussen Gluck en de jonge Elisabeth vol filosofische overwegingen.

Wat ik zo knap vind aan dit verhaal is dat inhoud en schrijfstijl met elkaar zijn vervlochten. Het verhaal wordt op niet chronologische wijze als een collage in elkaar geweven met vele uitweidingen over de collagekunst van de popartkunstenares Pauline Boty (1938-1966) die haar eigen tijdsgeest zo goed wist te vangen. En tijd, daar draait het om bij Smith. In een interview met haar uitgever zegt Smith over het thema ‘tijd’ het volgende:

“The way we live, in time, is made to appear linear by the chronologies that get applied to our lives by ourselves and others, starting at birth, ending at death, with a middle where we’re meant to comply with some or other of life’s usual expectations, in other words the year to year day to day minute to minute moment to moment fact of time passing. But we’re time-­containers, we hold all our diachrony, our pasts and our futures (and also the pasts and futures of all the people who made us and who in turn we’ll help to make) in every one of our consecutive moments / minutes / days / years, and I wonder if our real energy, our real history, is cyclic in continuance and at core, rather than consecutive.”

En zo wordt de kunstvorm collage en het hergebruiken van beeld impliciet deel van het verhaal over tijd als niet lineair maar cyclisch gegeven. Waarin het leven zich herhaalt, er wij gevuld worden met die herhalingen. Ik vind het mooi dat Smith juist collage heeft gekozen als kunstvorm waaromheen dit verhaal is verteld. Het gegeven dat ons geschiedenis zich steeds herhaalt als een versneden beeld die gefragmenteerd maar deels herkenbaar terugkomt als een nieuw beeld, een nieuwe tijdsgeest als het ware, vind mooi gevonden en prachtig uitgewerkt. Een aanrader!

Ali Smith – Herfst, vertaald uit het Engels uitgegeven door Prometheus

over Nicola Kloosterman:
Nicola Kloosterman (Johannesburg, 1976) knipt, kadert en herschikt onder de naam ‘Oh de collage’ gevonden beeldmateriaal tot nieuw beeld met een nieuw verhaal. Haar werk is te zien in Elle, Vogue en Gallerie Gas.


Meer werk van Nicola zien? Neem een kijkje op haar website, bij galerie Gas of volg haar op Instagram.